تصوّف به معناى وسيع كلمه در جميع اديان حقه موجود بوده است . جميع انبياء خواصّ خود را از طريق سلوك راه باطن ، به حق دعوت كرده‌اند و ليكن طريق سلوك راه باطن در دين مبين اسلام باندازه‌اى وسيع و جامع و كامل است كه احتياج به أفكار ديگران نيست اصولا محال است تصوف كه سلوك راه باطن باشد در ساير اديان حقه و يا أفكار فلاسفهء الهى به وسعت نظر اسلام در اين باب كه روح دين مىباشد وجود داشته باشد . اين مسلم است كه عرفاى اسلامى در تدوين كتب عرفانى از فلاسفهء اسلام متأثر شده‌اند و مواد تحقيقات فلاسفهء اسلام نيز همان فلسفهء يونان قديم است . همان مسائل فلسفي مربوط به مبدء و معاد و معارف حقه باندازه‌اى در اسلام تحقيقى ، بيان شده است كه نتيجهء عرفاى اسلامى ، فلاسفهء مهم اسلامى را در تحقيق معارف عقلي مربوط به آغازشناسى و انجام‌شناسى تحت‌الشعاع قرار داده‌اند و فلاسفه اسلام بطور تحقيق از عقايد عرفاى اسلامى متأثّر شده‌اند . تصوف و عرفان واقعى مأخوذ از مأثورات نبويه و كلمات أهل عصمت و طهارت و خاندان وحى است و امكان ندارد مأخذى ديگر داشته باشد . سرّ اينكه اغلب مورخين بىغرض چه شرقى و چه غربى دچار اشتباهات بزرگى شده‌اند اينستكه فيلسوف نبوده‌اند . بدون شك مؤرّخ فلسفه بايد خود متخصص در فلسفه باشد ، نه آنكه فقط به حكايت أقوال فلاسفه و عرفا پردازد بدون اينكه توجه نمايد كه آراء دقيق فلسفي در چه عصرى نضج گرفت و مبدأ آن از كجا است و چگونه فلاسفهء متأخّرين از متقدمين متأثر شده‌اند .